Κοινωνικά (Παναγιώτης Βήχος)

«Παιδιά σε ανάγκη»

Δάμιαλη Σοφία, Μουρτζίνου Ελένη, Πολύζου Δήμητρα

http://www.auth.gr/virtualschool/1.4/Praxis/Damiali.html

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

Το AIDS

Μέχρι το 2000 , 10.000.000 παιδιά θα έχουν μολυνθεί από τον ιό του AIDS, ενώ μόνο στην Αφρική 9 εκ. παιδιά θα έχουν μείνει ορφανά λόγω AIDS.
Η περιοχή της Αφρικής, νότια της Σαχάρας είναι η πλέον σοβαρά προσβεβλημένη. Εκεί 1 - 2 εκ. πεθαίνουν από ελονοσία και 120 εκ. νοσούν από αυτήν. Εκεί το 50% του πληθυσμού ζει σε συνθήκες απολύτου φτώχειας, επιβιώνοντας με λιγότερο από 1 δολάριο ημερησίως.

Σεξουαλική εκμετάλλευση

1.000.000 ανήλικες πόρνες στην Ασία
500.000 παιδιά εκδίδονται στους δρόμους στη Βραζιλία

Η γυναικεία κατάσταση

· Τα θηλυκά έμβρυα ή βρέφη δολοφονούνται στην Ινδία, Κίνα, Ν.Α. Ασία.

· Συχνότητα θηλασμού στην Ινδία: κορίτσια 30%, αγόρια 51%

· Πολύ πρώιμες εγκυμοσύνες και γάμος στιςαναπτυσσόμενες χώρες

· Ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων, 80 εκ. γυναίκες στην Αφρική έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων

· 2.000.000 κορίτσια υφίστανται γυναικεία περιτομή ετησίως, με κύριες επιπτώσεις μολύνσεις, AIDS, ψυχικά τραύματα.

· 500.000 γυναίκες στον αναπτυσσόμενο κόσμο πεθαίνουν κάθε χρόνο από αιτίες σχετιζόμενες με την εγκυμοσύνη και τον τοκετό.

· Το 51% των γυναικών στον αναπτυσσόμενο κόσμο πάσχει από αναιμία.

· 100.000 γυναίκες πεθαίνουν λόγω παράνομων αμβλώσεων

· Μέσος αριθμός τοκετών ανά γυναίκα: Αφρική: 6,3, Ασία και Λατινική Αμερική: 3,5, Βόρεια Αμερική: 1,9, Ευρώπη: 1,7.

· Το 1993, 130 εκ. παιδιά σχολικής ηλικίας δεν πήγαιναν σχολείο. Το 60% ήταν κορίτσια.

· Σε μερικές χώρες μόνο το 25% των κοριτσιών εγγράφεται στον κύκλο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ενώ σε άλλες χώρες πάνω από 90%

· Στόχος η παροχή βασικής εκπαίδευσης σε ποσοστό 80%. Η Κίνα, η Αίγυπτος, η Ινδονησία και το Μεξικό βρίσκονται στο δρόμο κατάκτησης αυτού του στόχου.

· 828 εκ. γυναίκες ήταν οικονομικά δραστήριες το 1990

· Δεν υπολογίζονται αυτές με την κατ’ οίκον εργασία

· Οι γυναίκες κερδίζουν λιγότερα και κατέχουν λιγότερες επιτελικές θέσεις από τους άντρες.

· Το να προωθηθούν οι γυναίκες στην εκπαίδευση ευνοεί την καλύτερη κατάσταση της διατροφής.

Β' Τa παιδιά μας δεν πρέπει να μεγαλώνουν σε γυάλινους πύργους,
αλλά πρέπει να γνωρίζουν τα κοινωνικά προβλήματα

Γιαυτό και η πρότασή μας επικεντρώνει στην
1. προσέγγιση και αναγνώριση των πολλών προβλημάτων διαβίωσης, εκπαίδευσης και ποιότητας ζωής που αντιμετωπίζουν χιλιάδες παιδιά στο οικείο κοινωνικό περιβάλλον αλλά και σε άλλα μέρη.
2. Αναγνώριση των βασικών αιτίων των κοινωνικών προβλημάτων (φτώχεια, ανεργία, πόλεμος) γενικά και ειδικά αυτά που αφορούν τα παιδιά.
3. Συνειδητοποίηση ότι τα προβλήματα φτώχεια, εκμετάλλευσης, ρατσισμού, σεξισμού δεν αφορούν μόνο ανθρώπους σε μακρινά μέρη (Αφρική - Ασία), αλλά είναι υπαρκτά και αφορούν και τις δικές τους κοινωνίες.
4. Κατανόηση της δυσκολίας να επιλυθούν τα κοινωνικά προβλήματα σε κοινωνίες με αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα και του ρόλου των ευαισθητοποιημένων πολιτών προς αυτή την κατεύθυνση.
5. Γνωριμία με τη μακρόχρονη ιστορία των κοινωνικών αγώνων για ισότητα και ελευθερία και τα αποτελέσματα σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο.
6. Συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας κοινωνικών αγώνων για την οποιαδήποτε μετατροπή της πραγματικότητας.
7. Προσέγγιση σ’ ένα ευρύ φάσμα αυτόνομων κοινωνικών πρακτικών που βρίσκονται σε εξέλιξη από ομάδες ή οργανώσεις (UNICEF, ΓΙΑΤΡΟΙ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ, UNESCO, ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑ, τοπικές αυτόνομες ομάδες) σε ζητήματα σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών, των γυναικών, τη φυλετική καταπίεση κ.ά.
8. Γνωριμία με τη σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού και τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
9. Προβληματισμός για τη «φιλανθρωπία» και το πόσο αμφιλεγόμενη είναι η προσφορά της στην επίλυση ουσιαστικών κοινωνικών προβλημάτων.

Γιατί το επιλέξαμε
Επιλέξαμε αυτό το θέμα επειδή θεωρούμε πολύ σημαντικό οι νέοι άνθρωποι:

1. Να μάθουν να προσεγγίζουν με ερευνητική ματιά και κριτική σκέψη τα κοινωνικά δρώμενα.
2. Να αντιληφθούν ότι υπάρχει «μια διαφορετική πραγματικότητα» για χιλιάδες παιδιά σαν κι αυτά.
3. Να κατανοήσουν ότι η καταπάτηση δικαιωμάτων δεν είναι μόνο αιτία προσωπικών δεινών αλλά καλλιεργεί έδαφος για πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές και βίαιες συγκρούσεις.
4. Να συνειδητοποιήσουν ότι τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα (μετανάστευση, φτώχεια, ανεργία, πείνα) δεν αφορούν μόνο ανθρώπους σε μακρινά μέρη, αλλά είναι η πραγματικότητα και της δικής μας κοινωνίας και μας αφορούν άμεσα όλους μας.
5. Να μάθουν ότι οι άνθρωποι φτιάχνουν την κοινωνική τους πραγματικότητα και να εξοικειωθούν με την ιστορία των κοινωνικών αγώνων και των επιτευγμάτων τους σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο.
6. Να γνωρίσουν ανθρώπους, ομάδες, οργανώσεις που κινούνται στα πλαίσια της κοινωνικής μεταρρύθμισης.
7. Να ενθαρρύνονται στην εξάσκηση των ικανοτήτων που χρειάζονται για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους και των δικαιωμάτων των άλλων.

Επιλέξαμε επίσης αυτό το αντικείμενο,
επειδή

8. Ελπίζουμε να προκαλέσει το ενδιαφέρον των μαθητών μας, καθώς αναφέρεται σε παιδιά συνομήλικά τους, που βιώνουν διαφορετικές καταστάσεις. Αλλωστε οι μαθητές μας έχουν εικόνες και εμπειρίες από παιδιά του δρόμου και των φαναριών και επομένως μια συναισθηματική δεκτικότητα ή τουλάχιστον μια περιέργεια για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά.
9. Έχει άμεση σχέση και με την τοπική κοινωνία και επομένως είναι άμεσα ερευνήσιμο και δίνει τη δυνατότητα συνεργασίας του σχολείου με τοπικούς φορείς, και, τάλος,
10. η επεξεργασία ενός τέτοιου θέματος, ελπίζουμε να ενισχύσει της κοινωνική και πολιτική συνείδηση των μαθητών μας.

Όταν το σχολείο συναντάει τη ζωή,
ανανεώνεται η παιδαγωγική σχέση

Η όλη διαδικασία συλλαμβάνεται ως αυτοδιερεύνηση και κοινωνική διερεύνηση, που απευθύνεται στο σύνολο του παιδικού ψυχισμού και αποβλέπει στη συγκρότηση δρώντων κοινωνικών υποκειμένων.

Επειδή κύριος σκοπός της όλης διαδικασίας είναι η μετατροπή των μαθητών σε δρώντα κοινωνικά υποκείμενα, αντιστρατευόμαστε αντιλήψεις που ζητούν μια προκαθορισμένη πορεία της μορφωτικής διαδικασίας που γνωρίζει πλήρως ποια πρέπει να είναι τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας.
Επιζητούμε ανοιχτές διδακτικές διαδικασίες (βιωματική διδασκαλία - μέθοδος project, απελευθερωτική αγωγή) των οποίων τα αποτελέσματα δεν είναι δυνατόν να διαγραφούν εκ των προτέρων.
Ταυτόχρονα η εφαρμογή τους απαιτεί μια αναδιάρθρωση της σχολικής ζωής στην οποία προέχουν:

· Δραστηριοποίηση των μαθητών σε συνενωτικά σχήματα σπουδής (σε ομάδες). Η συλλογική δουλειά στρέφεται ενάντια στην αποξένωση και την εξατομίκευση την οποία υφίστανται οι μαθητές μέσω της μαζικής κουλτούρας. Ακόμη επουλώνει το τραυματισμένο εγώ των αποκαρδιωμένων και χωρίς αυτοπεποίθηση για τις δεξιότητές τους, μαθητών.

· Εκδημοκρατισμός των κοινωνικών σχέσεων στην τάξη με την καλλιέργεια διαλόγου μεταξύ ίσων, χωρίς την παρέμβαση του δασκάλου.

· Συλλογική ανάπτυξη γνωστικών και νοητικών δεξιοτήτων (μέσα στην ομάδα).

· Ιδιοκατασκεύαστα μέσα και κείμενα ως ενεργητικός τρόπος έκφρασης των παιδιών.

· Μετασχηματισμός του ρόλου του δασκάλου από παθητικό μεταφορέα γνώσεων και ιδεών σε συνεργάτη και συνερευνητή στις αναζητήσεις των παιδιών.

· Διακλαδικές προσεγγίσεις του ερευνητικού αντικειμένου (εμπλοκή διάφορων μαθημάτων στην υπηρεσία της αναζήτησης).

· Να ξεθαφτεί η κρυμμένη κοινωνική ιστορία.

Ειδικότεροι στόχοι

Κοινωνικοί στόχοι

1. Συναισθηματική ανάπτυξη μέσα από συλλογικές διαδικασίες. Καταπολέμηση ανταγωνιστικών σχέσεων, αδυναμίας συνεργασίας και περιορισμένης επικοινωνίας. Εντοπισμός του εγώ στην ομάδα και υπογράμμιση της προσωπικής συμβολής στην εξεύρεση λύσεων.
2. Διαχείριση της ενδεχόμενης ανομοιογένειας της τάξης και ιδίως συναισθηματική και πνευματική επαφή με τον άλλο, το διαφορετικό ως προς το οικονομικό και κοινωνικό στάτους, την εθνικότητα, τη θρησκεία, τη γλώσσα, το φύλο, τις συνήθειες.

Γνωστικοί στόχοι

Γενικά θεωρούμε ότι η κριτική διερεύνηση τέτοιων κοινωνικών προβλημάτων, αναπτύσσει συγχρόνως τις γνωστικές δεξιότητες και την πολιτική συνείδηση.

Ειδικότερα προσβλέπουμε

1. Στην ανάπτυξη θετικής στάσης των παιδιών προς τη διαδικασία της μάθησης με τη δημιουργική τους συμμετοχή σ’ αυτή. Να μάθουν να χρησιμοποιούν επιστημονικούς τρόπους εργασίας και να αναπτύξουν την ικανότητα να καταλήγουν σε μελετημένα συμπεράσματα, που ενδεχομένως θα τους οδηγήσουν σε σημαντικές επιλογές.
2. Να αναπτύξουν νοητικές δεξιότητες όπως της παρατήρησης, της περιγραφής και της σύγκρισης καταστάσεων, της ερμηνείας γεγονότων, της σύνδεσης παρατηρήσεων και εξαγωγής συμπερασμάτων, της ταξινόμησης και να μάθουν να χειρίζονται όργανα.
3. Να μάθουν να συστηματοποιούν, να οργανώνουν, να αναλύουν πολύπλευρα όλες τις δραστηριότητές τους. Και τέλος,
6. Να εξοικειωθούν με διάφορες τεχνικές, όπως με την ιδιοκατασκευή μέσων (φωτογραφίες - slides - βιντεοταινία κτλ) και κειμένων (ανακοινώσεις, φυλλάδια, ερωτηματολόγιο, επιστολές, κτλ) ώστε να ολοκληρώνεται η ενεργητική και δημιουργητική σχέση τους με τη γνώση,πράγμα που θεωρούμε ότι συμβάλλει επίσης σημαντικά στην ανάπτυξη της κριτικής τους ικανότητας και στην απομυθοποίηση της εμπορευματοποιημένης και τυποποιημένης κουλτούρας των ΜΜΕ και ευρύτερα της σύγχρονης αγοράς συμβολικών αγαθών.

Γ. ΠΛΑΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Προτεινόμενη τάξη εφαρμογής: ΣΤ΄ τάξη Δημοτικού Σχολείου και άνω.
Πιθανή διάρκεια προγράμματος 4 - 6 εβδομάδες. Προτείνουμε την εφαρμογή σε δύο δίωρα την εβδομάδα.
Στο σχολείο πρέπει να υπάρχουν:

· Οθόνη και βίντεο

· Προβολέας διαφανειών.

· Η ύπαρξη ηλεκτρονικού υπολογιστή μπορεί να χρησιμοποιηθεί αναλόγως.

Το πρώτο βήμα θα είναι να ενημερωθούν πλήρως οι γονείς για το σκοπό και τους στόχους αυτού του προγράμματος και να ζητηθεί η συνεργασία, η υποστήριξη και η αρωγή τους για τη διεκπεραίωσή του.

Η πρώτη συλλογική επαφή με το αντικείμενο

1. Αρχίζουμε την 11η Δεκεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα των Δικαιωμάτων του Παιδιού.
Η προβολή μιας ταινίας π.χ. Salaam Bombai, γίνεται η αφορμή για συζήτηση γύρω από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν κάποια παιδιά σε συνθήκες δύσκολες γι’ αυτά (προσφυγιά, φτώχεια, πόλεμος κ.ά.).
Η ταινία δημιουργεί έντονο συγκινησιακό κλίμα.
2. Τα παιδιά οδηγούνται στο να κάνουν συγκρίσεις με δικές τους εμπειρίες από τους δρόμους της πόλης και τη δική τους γειτονιά, αφού όλοι μας έχουμε πια δει από κοντά το πρόσωπο της ανέχειας, της φτώχειας, και της εξαθλίωσης.
3. Τους ζητούμε να εντοπίσουν παιδιά ή οικογένειες σε κατάσταση ανάγκης στη γειτονιά τους, στην πόλη τους, να πάρουν δηλαδή τις πρώτες πληροφορίες για τους χώρους εγκατάστασής τους κλπ.

Συγκέντρωση υλικού

Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες 4 - 5 ατόμων ανάλογα με τον αριθμό της τάξης, ώστε να συγκεντρώσουν πληροφορίες και υλικό. Αφού συσκεφθεί η ομάδα και διατυπώσει τα ερωτήματα που κατά τη γνώμη της διερευνούν το θέμα και ανιχνεύουν αίτια και αφορμές, αναλαμβάνει ειδικότερες ευθύνες, όπως
τη συλλογή ντοκουμέντων, π.χ. κειμένων, ταινιών, φωτογραφιών κλπ.,
την καταγραφή ζωντανών συνεντεύξεων από τους πολίτες, από τοπικούς φορείς και συλλόγους.

Οργάνωση και επεξεργασία του υλικού

1. Τα παιδιά φέρνουν στην τάξη το υλικό που συγκέντρωσαν.
Εργάζονται κατά ομάδες και συγκεντρώνουν και ταξινομούν στοιχεία, κάνουν συγκρίσεις και παρατηρήσεις, βγάζουν συμπεράσματα που συζητιούνται στην ομάδα πρώτα και ανακοινώνονται στις άλλες ομάδες ύστερα.
Οι ανακοινώσεις αναφέρονται:
I. Στον τρόπο έρευνας της κάθε ομάδας (πώς διεξήγαγε την έρευνα, δυσκολίες, προβλήματα).
II. Στα ευρήματα της έρευνας (επίδειξη φωτογραφιών - προβολή slides και βιντεοταινίας - ακρόαση συνεντεύξεων).
III. Στα πιθανά αίτια της κατάστασης που διαπιστώνεται (φτώχεια, εξαθλίωση, μετανάστευση, πόλεμος).
IV. Στην απαρίθμηση των κινδύνων που αφορούν αυτά τα παιδιά (αναλφαβητισμός, εργασιακή εκμετάλλευση, πορνεία, ναρκωτικά, φυλακή, θάνατος), την εθνότητά τους, τη θρησκεία τους, τη γλώσσα τους, την κουλτούρα τους, την πιθανή τους εξέλιξη, την εικόνα για τον εαυτό τους, το μέλλον τους.
V. Στη στάση των πολιτών (αρχίζοντας μέσα από την οικογένειά τους), αλλά και των τοπικών φορέων και της πολιτείας σχετικά με αυτό το θέμα.
2. Στη συνέχεια ερευνάται το ερώτημα: «Μήπως πρόκειται για τοπικό φαινόμενο;»
Οι ομάδες συγκεντρώνουν πληροφορίες που απαντούν στο παραπάνω ερώτημα (τσιγγάνοι - Πομάκοι - Παλαιστίνιοι - Κούρδοι κ.ά.).
Αποκόμματα εφημερίδων, ανακοινώσεις συλλόγων και ομάδων πολιτών, περιοδικά, φωτογραφίες αναρτώνται σ’ ένα μεγάλο πίνακα ανακοινώσεων που χρησιμοποιείται για το συγκεκριμένο σκοπό.
Η διακλαδική προβληματίζουσα και βασισμένη στα βιώματα και τις καθημερινές εικόνες προσέγγιση του θέματος έγκειται στην ταυτόχρονη εξέταση του ειδικού και του γενικού.
Ξεκινώντας από την ανακάλυψη των συγκεκριμένων προβλημάτων παιδιών στη γειτονιά, επιμέρους στοιχείο της μεγαλούπολης, κατ’ αρχάς, προχωρούμε σε όλη τη χώρα αργότερα και στη συνέχεια διατυπώνονται ερωτήματα για τη γεωγραφία του πλησίον κόσμου (γειτονικές χώρες) σε σχέση μ’ αυτά τα προβλήματα και ύστερα για την παγκόσμια γεωγραφία του θέματος.
Έτσι συλλέγουν πληροφορίες για την Αλβανία, στην πρώην Γιουγκοσλαβία, την Τουρκία, αλλά και την Ινδία, Αφρική, Λατινική Αμερική κ.ά.
Συγκεντρώνουν στοιχεία, γεγονότα και αριθμούς, φωτογραφίες, ταινίες, slides που δείχνουν μια άλλη πραγματικότητα.
Ο κύκλος του ενδιαφέροντος μετατοπίζεται στην ανακάλυψη του μεγέθους του προβλήματος και των αιτιών που το δημιουργούν, παγκόσμια αλλά και τοπικά.
Εξετάζονται πτυχές του προβλήματος που αφορούν:

· παιδιά και ασφαλείς συνθήκες διαβίωσης

· παιδιά και εκπαίδευση

· παιδιά και κακοποίηση

· παιδική εργασία

Τα αποτελέσματα της έρευνας συζητούνται στις ομάδες πρώτα και ανακοινώνονται στο σύνολο αργότερα.

Από τις Οικουμενικές Διακηρύξεις στην πραγματικότητα

Σ΄αυτή τη φάση τα παιδιά δουλεύουν με ντοκουμέντα, επίσημα κείμενα και στοιχεία ερευνών. Στο Παράρτημα 2 (Υλικό υποστήριξης) δίδονται διευθύνσεις από τις οποίες μπορείτε να προμηθευθείτε και άλλα στοιχεία. Η δική μας πρόταση είναι ενδεικτική, για τον τρόπο με τον οποίο κανείς μπορεί να χρησιμοποιήσει τέτοιο υλικό. Εάν πατήσετε με το αριστερό πλήκτρο τίς λέξεις ή τις φράσεις με διαφορετικό χρώμα, θα εμφανισθεί και το αντίστοινο κείμενο:

α) μελετούν την Οικουμενική Διακήρυξη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου,
β) εξοικειώνονται με τα άρθρα της Σύμβασης για τα δικαιώματα των Παιδιών,
γ) Μαθαίνουν ότι η υιοθέτηση της Σύμβασης από πολλές κυβερνήσεις είναι αποτέλεσμα κοινωνικών αγώνων (βιντεοταινία UNICEF και σχετική αναφορά της Διεθνούς Αμνηστίας) και
δ) Ερευνούν τα είδη των Δικαιωμάτων των παιδιών που καταπατούνται στη γειτονιά τους, στη χώρα τους.

Για να εξοικειωθούν τα παιδιά με τα άρθρα της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού επξεργαζόμαστε μια σειρά δραστηριοτήτων από το βιβλίο της UNICEF «Δικαίωμά μου».
(Σημ. Οι δραστηριότητες απαριθμούνται απλώς εδώ και μπορείτε να δείτε την αναλυτική περιγραφή της καθεμιάς, πατώντας με το αριστερό πλήκτρο στα Δρ. 1, Δρ. 2 κλπ., ή να τις δείτε όλες μαζί ανατρέχοντας στο Παράρτημα 1)

Μέσα από ομαδικές, κυρίως, δραστηριότητες τα παιδιά:
α) Βοηθούνται να αντιληφθούν ότι οι βασικές ανάγκες μπορούν να θεωρηθούν δικαιώματα (Δρ. 1),
β) Ενθαρρύνονται να εξετάσουν σε βάθος τα άρθρα της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Δρ. 2),
γ) Εξοικειώνονται με στατιστικά στοιχεία που αφορούν την υγεία, τη μόρφωση, το επίπεδο διαβίωσης (Δρ. 3). Ερευνούν και συλλέγουν στατιστικά στοιχεία στον Ελλαδικό χώρο σχετικά με τον εμβολιασμό, την εκπαίδευση κοριτσιών, επίπεδο διαβίωσης κτλ.
δ) Μπαίνουν στη θέση των παιδιών που το δικαίωμά τους στη μόρφωση καταπατείται (Δρ. 4).
ε) Συνειδητοποιούν ότι η καταπάτηση των δικαιωμάτων μπορεί να εκδηλωθεί σ’ οποιοδήποτε μέρος του κόσμου (Δρ. 5).
στ) Με παιχνίδι ρόλων εξοικειώνονται στις διάφορες αντιλήψεις που μπορεί να υπάρχουν σε κάποιο ζήτημα δικαιωμάτων, π.χ. εργασία ανηλίκων (Δρ. 6).
ζ) Αντιστοίχηση δικαιωμάτων με ανάλογες υποχρεώσεις (Δρ. 7)
η) Ενθαρρύνονται να βρουν τρόπους δράσης σε θέματα δικαιωμάτων.
Αναζητούνται λύσεις και καταγράφονται πρακτικές που εφαρμόζουν ήδη ομάδες ευαισθητοποιημένων πολιτών και οργανώσεις διεθνείς και τοπικές (ΟΗΕ, ΕΡΥΘΡΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, UNICEF, ΓΙΑΤΡΟΙ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ, ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑ), που σκοπό έχουν την επιτυχή αντιμετώπιση του προβλήματος. Ερευνάται επίσης πόσο αποτελεσματικές είναι οι πρακτικές που εφαρμόζονται και αν δρουν «ανακουφιστικά» ή στοχεύουν σε ριζικές λύσεις.(Δρ.8).
Στο τέλος της Δ΄ φάσης γίνεται λεπτομερής καταγραφή της καταπάτησης όλων των ειδών δικαιωμάτων που αφορούν τα παιδιά που αντιμετωπίζουν προβλήματα στη συγκεκριμένη πόλη στη δική τους γειτονιά.

Τα παιδιά αναλαμβάνουν δράση:
Έκθεση των αποτελεσμάτων,
Δημόσιες συζητήσεις και ανακοινώσεις

1. Οι ομάδες αναλαμβάνουν να ενημερώσουν τα παιδιά του σχολείου τους για τα αποτελέσματα της εργασίας που διεξήγαγαν. Έτσι:

· Δίνουν διαλέξεις.

· Προβάλλουν δικές τους βιντεοταινίες που υποστηρίζουν τα συμπεράσματά τους.

· Προβάλλουν slides.

· Κάνουν έκθεση φωτογραφικού υλικού.

· Εκθέτουν γεγονότα και αριθμούς.

· Στήνουν πλακάτ - πανό και στολίζουν με γκράφιτι σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών στους τοίχους της αυλής του σχολείου.

· Δημιουργούν ηλεκτρονική σελίδα στο Internet.

· Καλούν τα άλλα παιδιά σε κινητοποίηση για την ευαισθητοποίηση του κόσμου.

2. Οι ομάδες αναλαμβάνουν να ευαισθητοποιήσουν και την κοινή γνώμη. Έτσι:

· Τυπώνουν εφημερίδα που μοιράζεται στο δρόμο.

· Δίνουν συνεντεύξεις σε τοπικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς.

· Προβάλλουν τις ταινίες τους για το κοινό μέσα από εκδηλώσεις που οργανώνουν μέσα στο σχολείο τους.

· Γράφουν κείμενα, άρθρα, γράμματα, που δημοσιεύονται στον τοπικό τύπο και σε περιοδικά.

· Κάνουν happenings στις πλατείες και στους δρόμους με μουσικές εκδηλώσεις και τη συγκέντρωση υπογραφών διαμαρτυρίας που αποστέλλονται σε τοπικούς φορείς.

· Φιλοτεχνούν αφίσες που κολλιούνται σε κεντρικά σημεία της γειτονιάς και αναφέρονται στο πρόβλημα των παιδιών που βρίσκονται σε ανάγκη.

· Κάνουν παραστάσεις σε γραφεία τοπικών αρχόντων και ζητούν επίμονα την ανάληψη δράσης από την πολιτεία.

· Ενημερώνουν την κοινή γνώμη για τη δράση των τοπικών και διεθνών οργανώσεων σχετικά με το ζήτημα των παιδιών και επιδιώκουν να έχουν και εκπροσώπους αυτών των οργανώσεων στις εκδηλώσεις τους.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 1
Επιθυμίες και ανάγκες

Σκοπός: Να βοηθηθούν τα παιδιά να διαχωρίσουν τις επιθυμίες από τις ανάγκες. Να παρουσιάσουμε την ιδέα ότι οι βασικές ανάγκες μπορούν να θεωρηθούν δικαιώματα.
Υλικά: Ένα σετ καρτών «Επιθυμίες και Ανάγκες» για κάθε ζευγάρι μαθητών. Παίρνει μέρος όλη η τάξη.
Διαδικασία:
Βήμα 1: Τα παιδιά σχηματίζουν ζευγάρια και δίνουμε στο κάθε ζευγάρι ένα σετ κάρτες «Επιθυμίες και Ανάγκες» αφού τα κόψουμε σε μεμονωμένες κάρτες.
Βήμα 2: Λέμε στα παιδιά ότι ο Δήμος ή μια νέα κυβέρνηση θέλει να παράσχει στα παιδιά όλα όσα θέλουν και χρειάζονται. Εκτός από τον κατάλογο επιθυμιών και αναγκών που έχουν ήδη στα χέρια τους, τους ζητάμε να προσθέσουν κατά ζευγάρι τέσσερις επιπλέον επιλογές και να τις γράψουν στις κενές κάρτες.
Βήμα 3: Ανακοινώνουμε στην τάξη ότι η κυβέρνηση ή ο Δήμος αποφάσισε εξαιτίας πολιτικών και οικονομικών λόγων να δώσει στα παιδιά μόνο 16 από αυτές τις παροχές αντί για 24. Ζητάμε από τα ζευγάρια να αποφασίσουν ποια από τα 8 αντικείμενα είναι διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν.
Βήμα 4: Όταν όλα τα ζευγάρια έχουν ολοκληρώσει το Βήμα 3, ανακοινώνουμε ότι πρέπει να γίνουν κι άλλες περικοπές στις παροχές. Ζητάμε από τα ζευγάρια ν’ απορρίψουν κι άλλες 8.
Βήμα 5: Συζητάμε τα ακόλουθα θέματα με όλη την τάξη:

· Κατά κύριο λόγο ποιες παροχές απορρίφθηκαν στον πρώτο γύρο και γιατί;

· Ο δεύτερος γύρος αποφάσεων ήταν πιο δύσκολος και γιατί;

· Τα μέλη του ζευγαριού διαφώνησαν ως προς το τι να εγκαταλείψουν; Αν ναι, σε τι διαφώνησαν και γιατί;

· Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε επιθυμίες και ανάγκες; Στον κατάλογο ποιες ήταν επιθυμίες και ποιες ανάγκες;

· Είναι οι επιθυμίες και οι ανάγκες διαφορετικές από άνθρωπο σε άνθρωπο; Ναι ή όχι και γιατί;

· Εξηγούμε στην τάξη ότι οι βασικές ανάγκες καμιά φορά αναφέρονται ως «δικαιώματα». Δικαιώματα μπορούμε να ορίσουμε αυτά που είναι δίκαιο να έχει ένας άνθρωπος, ή που πρέπει να είναι σε θέση να κάνει.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 2
Τα Δικαιώματα του Παιδιού

Σκοπός: Να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να εξετάσουν σε βάθος τα άρθρα της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού και να αναλογισθούν τα διάφορα είδη δικαιωμάτων που πραγματεύεται.
Υλικά: Αντίγραφα της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού,
Σύμπλεγμα καρτών, για τα δικαιώματα των παιδιών,
έξι μεγάλα φύλλα χαρτί, ψαλίδια, κόλλα.
Διαδικασία:
Βήμα 1: Δίνουμε σε κάθε ομάδα και τις 36 κάρτες. Τους ζητάμε να τις μελετήσουν προσεκτικά.
Βήμα 2: Ζητάμε από τα παιδιά να τακτοποιήσουν πάνω στο χαρτί τις κάρτες τους, ομαδοποιώντας σε συμπλέγματα τις παρεμφερείς κατηγορίες δικαιωμάτων.
Βήμα 3: Ζητούμε από τις ομάδες να ονομάσουν το κάθε σύμπλεγμα.
Βήμα 4: Τοποθετούμε τα μεγάλα φύλλα χαρτιού γύρω - γύρω στην τάξη. Δίνουμε στους μαθητές - μαθήτριες χρόνο να περιφερθούν και να δουν την εργασία των άλλων ομάδων.
Βήμα 5: Συζητούμε τα ακόλουθα ερωτήματα:

· Μερικά δικαιώματα ήταν δυσκολότερα από άλλα να μπουν σε κατηγορίες; Ποια και γιατί;

· Ποιες φαίνονται να είναι οι κυριότερες κατηγορίες για τα Δικαιώματα του Παιδιού;

· Υπάρχουν δικαιώματα που δεν έχουν περιληφθεί στη Σύμβαση και πιστεύετε ότι έπρεπε να έχουν συμπεριληφθεί;

· Υπάρχουν κατηγορίες δικαιωμάτων στις οποίες θα έπρεπε να δοθεί προτεραιότητα ή είναι όλα τα δικαιώματα εξίσου σπουδαία;

· Υπάρχουν κατηγορίες δικαιωμάτων του παιδιού που πιστεύετε ότι η κοινωνία / χώρα σας υποστηρίζει ιδιαίτερα; Υπάρχουν κατηγορίες δικαιωμάτων στις οποίες θα έπρεπε να δοθεί περισσότερη προσοχή;

ΔΡΑΣΤΗΡΙΌΤΗΤΑ 3
Στατιστική κατάταξη

Σκοπός: Η εξοικείωση των παιδιών με τα στατιστικά στοιχεία που αφορούν την υγεία, τη μόρφωση, το επίπεδο διαβίωσης, που είναι βασικά δικαιώματα παρμένα από τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Υλικά: Μια ευθεία χαραγμένη στο πάτωμα μήκους 3 μέτρων. Τη χωρίζουμε σε δέκα τμήματα όπου καταγράφουμε κλίμακα 0%, 10%, 20%, έως το 100%.

Διαδικασία:

Βήμα 1: Εξηγούμε στην τάξη ότι θα τους διαβάσουμε κάποια στατιστικά στοιχεία που αφορούν τα δικαιώματα του παιδιού. Κάθε δήλωση θα ακολουθείται από μία ερώτηση που θα περιλαμβάνει ποσοστά. Αφού ακούσουν τη δήλωση και την ερώτηση, τα παιδιά καλούνται να σταθούν στη θέση της γραμμής που πιστεύουν πως αντιπροσωπεύει το ποσοστό της απάντησης. Αυτή η δραστηριότητα μπορεί να γίνει σε ώρα των μαθηματικών στην ανάλογη ενότητα.
Βήμα 2: Αφού έχουν πάρει τη θέση τους στη γραμμή, διαβάζουμε τα πραγματικά ποσοστά. Αφιερώνουμε μερικά λεπτά στη συζήτηση της ορθότητας ή μη των επιλογών τους και την αιτιολόγησή τους.
Ποια στατιστικά στοιχεία τους προκάλεσαν έκπληξη;
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Μερικές ερωτήσεις έχουν σα σκοπό να δείξουν ότι έχει σημειωθεί πρόοδος στην καλυτέρευση της υγείας, της εκπαίδευσης των παιδιών, ενώ άλλες έχουν σα σκοπό να δείξουν θέματα που χρειάζεται ακόμα βελτίωση. Οι τελευταίες πέντε ερωτήσεις έχουν σα σκοπό να προκαλέσουν συζήτηση για το πώς θα μπορούσαν οι οικονομικοί πόροι να ανακατανεμηθούν προς όφελος των δικαιωμάτων των παιδιών.
Περαιτέρω δραστηριότητες: Τα παιδιά της τάξης χωρίζονται σε ομάδες και κάνουν μια έρευνα σχετικά με την πρόοδο στην Ελλάδα όσον αφορά: τον εμβολιασμό, την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, το επίπεδο εκπαίδευσης των κοριτσιών, την πρόσβαση σε καθαρό νερό, την ηλεκτροδότηση, το επίπεδο διαβίωσης κλπ. Γραφικές παραστάσεις μπορούν να γίνουν με τη χρήση των στατιστικών στοιχείων.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 4
Το τεστ

Σκοπός: Να μπορέσουν τα παιδιά να έρθουν στη θέση εκείνων των παιδιών των οποίων το δικαίωμα στη μόρφωση καταπατείται (άρθρο 28).
Υλικά: Ένα φύλλο χαρτί και ένα μολύβι για κάθε μαθητή - μαθήτρια.
Διαδικασία:
Βήμα 1: Σημειώνουμε με κιμωλία στο πάτωμα της τάξης ένα παραλληλόγραμμο που να ισούται με το ένα όγδοο της επιφάνειας της αίθουσας. Επίσης μετακινούμε το ένα όγδοο από το συνολικό αριθμό θρανίων και καρεκλών στην περιοχή που ισούται με το ένα όγδοο της επιφάνειας του πατώματος. Αφήνουμε τα υπόλοιπα έπιπλα στο μέρος με τη μεγαλύτερη επιφάνεια.
Βήμα 2: Ζητούμε από τα παιδιά να φτιάξουν δύο στοίβες με τις κόλλες χαρτί. Η μία στοίβα θα περιέχει το ένα όγδοο του συνολικού αριθμού του χαρτιού και η άλλη τα επτά όγδοα. Να κάνουν το ίδιο και με τα μολύβια.
Βήμα 3: Χωρίζουμε τα παιδιά της τάξης σε δύο ομάδες που να αντιπροσωπεύουν το ένα όγδοο και τα επτά όγδοα του συνόλου αντίστοιχα.
Βήμα 4: Λέμε στη μικρότερη ομάδα να πάρει θέση στη μεγαλύτερη περιοχή του δωματίου. Η μεγαλύτερη ομάδα να πάει στη μικρότερη περιοχή.
Βήμα 5: Λέμε στα παιδιά ότι θα κάνουν ένα τεστ ορθογραφίας και μαθηματικών, πολύ σημαντικό, και από τους βαθμούς τους θα αποφασισθεί το αν θα προχωρήσουν στην ανώτερη εκπαίδευση, ή αν θα προχωρήσουν στην επόμενη τάξη.
Βήμα 6: Μοιράζουμε τη μεγάλη στοίβα χαρτιών και μολυβιών στη μικρή ομάδα και τη μικρότερη στοίβα στη μεγαλύτερη ομάδα. Αγνοούμε αντιρρήσεις και διαμαρτυρίες.
Βήμα 7: Υπαγορεύουμε με αρκετά γρήγορους ρυθμούς την ορθογραφία και έπειτα τα μαθηματικά προβλήματα.
Βήμα 8: Συγκεντρώνουμε τα χαρτιά και τα ελέγχουμε για να αποφασίσουμε ποιος πέρασε και ποιος όχι. Κατά πάσα πιθανότητα όλα τα παιδιά της μικρότερης ομάδας πρέπει να έχουν περάσει, ενώ θα είναι ελάχιστα τα παιδιά από τη μεγαλύτερη ομάδα. Δίνουμε συγχαρητήρια στους επιτυχόντες και τις επιτυχούσες για την άριστη δουλειά τους.
Βήμα 9: Σ’ αυτό το σημείο αφήνουμε τα παιδιά να εκφράσουν τις διαμαρτυρίες τους, κι εξηγούμε ότι αυτή ήταν μια προσπάθεια ταύτισής τους με τα παιδιά που αδικούνται. Συζητούμε με την τάξη τα ακόλουθα:

· Πώς ένιωσε η μεγαλύτερη ομάδα κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας; Γιατί;

· Πώς αισθάνθηκε η μικρότερη ομάδα κατά τη διάρκεια του τεστ; Γιατί;

· Σκέφτηκαν τα μέλη της μεγαλύτερης ομάδας να κάνουν κάτι σαν απάντηση σ’ αυτή την άδικη κατάσταση; Τι; τι πραγματικά έκαναν στο τέλος;

· Σκέφτηκαν τα μέλη της μικρότερης ομάδας να κάνουν κάτι σαν απάντηση σ’ αυτή την άδικη κατάσταση; Τι σκέφτηκαν; Τι πραγματικά έκαναν στο τέλος;

· Ποιες θα είναι οι μακροχρόνιες επιπτώσεις στην επιτυχή εκπαίδευση της μεγαλύτερης ομάδας αν η διανομή των πόρων γίνεται κατ’ αυτόν τον τρόπο;

Πληροφορούμε την τάξη ότι αυτή η δραστηριότητα βασίζεται σε στατιστικά στοιχεία για τη Νότιο Αφρική, σύμφωνα με τους νόμους του apartheid, στα μέσα της δεκαετίας του ‘80. Εκείνη την περίοδο οι λευκοί μόλις που αποτελούσαν το 1/8 του πληθυσμού. Η κατά κεφαλή δαπάνη που διατίθετο για τη μόρφωση των μαύρων Νοτιοαφρικανών μαθητών ήταν περίπου το 1/8 του ποσού που δαπανιόταν για τα λευκά παιδιά.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 5
Αλληλένδετα δικαιώματα

Σκοπός: Να βοηθηθούν τα παιδιά στην αναγνώριση του συνδέσμου ανάμεσα στα διάφορα δικαιώματα, και πώς αυτά επηρεάζουν στην πράξη τη ζωή των παιδιών. Να τα ενθαρρύνουν να σκεφτούν τα αποτελέσματα της καταπάτησης των δικαιωμάτων, και να συνειδητοποιήσουν το γεγονός ότι η καταπάτηση των δικαιωμάτων μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου.
Υλικά: Ένα αντίγραφο των καρτών «Σύμπλεγμα Καρτών» που αναφέρονται στα άρθρα 24, 27, 28, 31, 32, 33 και 38 της Σύμβασης για τα δικαιώματα του Παιδιού. Οκτώ κάρτες «Παιδιά από ολόκληρο τον κόσμο», κάθε μία απ’ αυτές περιγράφει την καταπάτηση των δικαιωμάτων που αναφέρονται στα αντίστοιχα άρθρα της σύμβασης.
Διαδικασία:
Βήμα 1: Τα παιδιά σχηματίζουν ζευγάρια (εκτός από δύο τα οποία θα δουλέψουν μόνα τους). Δίνουμε σε κάθε ζευγάρι είτε α) μία από τις οκτώ «Σύμπλεγμα Καρτών»» που αναφέρονται, είτε β) μία από τις οκτώ κάρτες «Παιδιά από ολόκληρο τον κόσμο», που σκιαγραφεί την ιστορία ενός παιδιού του οποίου κάποιο δικαίωμα καταπατείται.
Βήμα 2: Τα ζευγάρια πηγαίνουν από ομάδα σε ομάδα διαβάζοντας οι μεν τις κάρτες των δε. Ταιριάζουν τα άρθρα από τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με τις ανάλογες ιστορίες.
Βήμα 3: Όλα τα ζευγάρια συζητούν αν υπάρχει κάποια σύνδεση ανάμεσα στην ιστορία του παιδιού και στα άλλα άρθρα της Σύμβασης.
Βήμα 4: Όλη η τάξη συζητά όλους τους σχηματισμούς αλληλένδετων δικαιωμάτων που καταπατούνται.
Παράδειγμα Συσχετισμού Δικαιωμάτων
Σ’ αυτή τη δραστηριότητα η ιστορία ενός παιδιού έχει ως εξής:
«Επειδή η οικογένειά μου ζούσε μακριά από το κέντρο υγείας όταν ήμουν παιδί δεν εμβολιάστηκα. Τώρα είμαι 8 χρονών κι έχω πολιομυελίτιδα».
Αυτή η ιστορία αναφέρεται στο άρθρο 24 της Σύμβασης, το δικαίωμα του παιδιού για το υψηλότερο δυνατόν επίπεδο περίθαλψης και πρόσβαση σε υγειονομικές και ιατρικές υπηρεσίες.
Μετά από συζήτηση θα παρατηρηθεί σχέση ανάμεσα στην ιστορία αυτή και στα ακόλουθα άρθρα:
Αρθρο 28, το δικαίωμα στην εκπαίδευση.
Αρθρο 32, το δικαίωμα προστασίας από οικονομική εκμετάλλευση.

Συνέχεια